Ten artykuł czytasz w ramach bezpłatnego limitu

Co to jest światłowód? To przezroczysta zamknięta struktura z włókna szklanego, wykorzystywana jako nośnik informacji, którym jest rozprzestrzeniające się wewnątrz światło. Główną zaletą tej techniki jest zasięg i pasmo transmisji zdecydowanie większe i pojemniejsze od innych mediów, m.in. tych elektronicznych. Z tego właśnie powodu światłowód w latach 80. i 90. zrewolucjonizował całą światową telekomunikację.

Dwuipółkilometrowy światłowód połączył dwie centrale telefoniczne

Pierwszy na świecie światłowód telekomunikacyjny został stworzony w 1977 r. i połączył dwie oddalone od siebie o 9 km centrale telefoniczne w Turynie we włoskim Piemoncie. Jednak już w następnym roku w Polsce pierwszy kabel światłowodowy został zaprojektowany przez pracowników naukowych Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej. Należy jednak podkreślić, że pierwsze prace koncepcyjne nad tą technologią rozpoczęły się w Lublinie jeszcze w 1975 r.

Przełomowy okazał się rok 1979, kiedy po wykonaniu na UMCS-ie kabla położona została w Lublinie pierwsza linia światłowodowa o długości 2,5 km. Połączyła ona dwie miejskie centrale telefoniczne. To była prawdziwa technologiczna rewolucja.

Urządzenia nadawczo-odbiorcze zbudowano w Politechnice Warszawskiej, zaś położeniem linii telefonicznej i połączeniem jej z centralami zajęli się współpracujący z UMCS-em specjaliści z Okręgowego Laboratorium Poczty i Telekomunikacji w Lublinie.

Kolejną barierę przekroczono w 1982 r. w Łodzi, gdzie położono kabel światłowodowy o długości 5 km. W następnych latach badania nad światłowodami finansowane były właśnie przez lubelskie Laboratorium Poczty i Telekomunikacji.

Lublin w latach 80. był wiodącym ośrodkiem naukowo-badawczym w dziedzinie światłowodów nie tylko na tle państw tzw. Bloku Wschodniego, ale także w całej Europie. Dlatego właśnie w tym mieście zaplanowano budowę fabryki – Ośrodka Techniki Optotelekomunikacyjnej (OTO), który wkrótce rozpoczął produkcję światłowodów według technologii opracowanej przy udziale naukowców z UMCS-u w 1983 r.

Niestety, niewielka skala produkcji w lubelskim zakładzie nie mogła konkurować z potentatami w tej dziedzinie przemysłu. W 1992 r. z powodów ekonomicznych Polska przeszła na import tańszych światłowodów z zagranicy. I chociaż w Lublinie nie powstała nowoczesna fabryka światłowodów, UMCS wciąż jest wiodącym w kraju ośrodkiem naukowo-badawczym w tej dziedzinie. Na Wydziale Chemii działa Pracownia Technologii Światłowodów.

Opowiadając o światłowodach, nie sposób nie wspomnieć o jeszcze jednej kwestii. Dziś Lublin jest czołowym w kraju ośrodkiem informatycznym, a branża IT daje w mieście dobrze płatną pracę już ponad 10 tys. specjalistów (informatyków, programistów). To m.in. efekt powstałej w ratuszu przed dekadą strategii rozwoju Lublina 2013–2020, która skupiła się przede wszystkim na branży informatycznej.

– Nie odnieślibyśmy tego sukcesu bez naukowo-badawczych tradycji w dziedzinie nowoczesnych technologii – powtarza Mariusz Sagan, dyrektor wydziału strategii i przedsiębiorczości lubelskiego ratusza, współtwórca Strategii Lublina 2013–2020.

Nowoczesne centrum badawcze za 66 mln zł

Kierownikiem Pracowni Technologii Światłowodów na Wydziale Chemii UMCS jest prof. Paweł Mergo, którego zespół kontynuuje tradycję naukową Lubelskiej Szkoły Światłowodów, zajmując się dziś nowymi, innowacyjnymi projektami.

– Nasze badania mają przede wszystkim charakter aplikacyjny, czyli taki, który ma zastosowanie w przemyśle. Chodzi np. o światłowody siedmiordzeniowe, które dzięki niezależnym rdzeniom pozwalają przesłać zdecydowanie więcej danych i zajmują mniej miejsca, co z perspektywy miasta, domu czy mieszkania ma fundamentalne znaczenie – tłumaczy prof. Paweł Mergo.

Tego typu światłowody nowej generacji będą wytwarzane w Lubartowie, gdzie spółka IPT Fiber, należąca do grupy InPhoTech (jeden z liderów w branży), wybuduje swoje ultranowoczesne Centrum Badawczo-Rozwojowe. Pod koniec marca inwestor podpisał akt notarialny dotyczący zakupu parceli, gdzie stanie Centrum. Jego wartość to 65,8 mln zł, z czego 37,5 mln zł to fundusze unijne. Na początek pracę w Lubartowie znajdzie ok. 50 specjalistów, także absolwentów UMCS.

– Zależy nam na tym, aby nowe technologie stały się chlubą Lubelszczyzny. Nasze centrum umożliwi stworzenie produktu, który będzie innowacją w skali światowej – zaznaczał po podpisaniu aktu notarialnego prezes IPT Fiber Tomasz Nasiłowski.

Medycyna, przesył informacji i recykling baterii

Światłowody wykorzystywane są także w medycynie. W Ecotech-Complex UMCS swoją siedzibę ma firma SDS Optic, która opracowała innowacyjne urządzenie inPROBE, szybko i skutecznie wykrywające określone typy raka piersi.

– Cienka mikrosonda nie jest wprowadzana do wnętrza guza, co w przypadku nowotworu złośliwego samo w sobie może być groźne, tylko do jego bezpośredniego sąsiedztwa. Bo tam nowotwór „sieje” określone rodzaje markerów nowotworowych. Dane w czasie rzeczywistym przekazywane są do inPROBE, dzięki czemu można uzyskać informacje o tym, czy nowotwór jest złośliwy, czy też niezłośliwy. Wspomniana cienka mikrosonda to nic innego jak światłowód – podkreśla prezes spółki SDS Optic Marcin Staniszewski.

Staniszewski jest inżynierem, który pracował nad projektami badawczymi dla amerykańskich firm, m.in. dla NASA. Jest też założycielem kilku start-upów technologicznych w Stanach Zjednoczonych związanych ze światłowodami.

Pracownia Technologii Światłowodów UMCS współpracuje także z ich producentem – firmą Fibrain z Podkarpacia.

– Jeden ze wspólnych projektów związany jest ze specjalnymi światłowodami do zastosowań w dużych obrabiarkach laserowych. Dzięki nim jeszcze szybciej i dokładniej niż w chwili obecnej będziemy mogli obrabiać metale – tłumaczy prof. Paweł Mergo.

Pracownia Światłowodów wraz z naukowcami z Katedry Chemii Nieorganicznej UMCS, którą kieruje prof. Dorota Kołodyńska, prowadzi badania nad recyklingiem baterii.

– Baterii w telefonach komórkowych, urządzeniach domowych używa każdy z nas i to w coraz większym zakresie. Podczas procesu produkcji wykorzystywane są pierwiastki ziem rzadkich, pierwiastki lantanowców. Jako że ich dostępność na Ziemi jest ograniczona, stąd nasze badania dotyczące recyklingu baterii w celu odzyskania wspomnianych pierwiastków, które są także wykorzystywane w produkcji światłowodów – tłumaczy prof. Paweł Mergo.

„Naukowiec przyszłości”

Prof. Paweł Mergo jesienią zeszłego roku został Laureatem Polskiej Nagrody Inteligentnego Rozwoju 2020 w kategorii „Naukowiec przyszłości”. Nagroda zostanie wręczona podczas 5. Forum Inteligentnego Rozwoju w Uniejowie z powodu pandemii planowanego na wiosnę 2021 r.

– To prestiżowe wyróżnienie, doceniające innowatorów w środowisku biznesowym i naukowym. Popularyzuje i promuje autorów innowacji technologicznych i społecznych, a także inwestycje podnoszące standard życia oraz stymulujące rozwój gospodarki opartej na nowoczesnych technologiach – czytamy na stronie UMCS.

Czytaj ten tekst i setki innych dzięki prenumeracie

Wybierz prenumeratę, by czytać to, co Cię ciekawi

Wyborcza.pl to zawsze sprawdzone informacje, szczere wywiady, zaskakujące reportaże i porady ekspertów w sprawach, którymi żyjemy na co dzień. Do tego magazyny o książkach, historii i teksty z mediów europejskich. Zrezygnować możesz w każdej chwili.