Ten artykuł czytasz w ramach bezpłatnego limitu

Już po raz jedenasty redakcja „Gazety Wyborczej" w Lublinie wybrała najciekawsze wydarzenia kultury odbywające się w mieście. Tegoroczna edycja plebiscytu była jednak wyjątkowa, bo objęła aż dwa lata działań, pomysłów i aktywności lubelskich twórców. Stało się tak przez pandemię, która w ubiegłym roku zmusiła nas do przełożenia planów związanych z nagrodą. Nie chcieliśmy jednak, by przez koronawirusa niektóre zjawiska przeszły niezauważone. Postanowiliśmy więc wrócić zarówno do wydarzeń z 2019 roku, kiedy jeszcze nie znaliśmy pojęcia lockdownu i z dumą patrzyliśmy na niektóre pomysły, jak i do roku 2020, kiedy mimo wielu przeciwności losu znaleźli się „szaleńcy", chcący udowodnić, że mimo trudnych czasów, wciąż można robić wielkie rzeczy.

Galę rozdania nagród zorganizowaliśmy w tym roku w Teatrze Starym. Z powodu wciąż obowiązujących obostrzeń zdecydowaliśmy, że wyjątkowo spotkamy się jedynie z laureatami plebiscytu. Naszymi gośćmi byli też Beata Stepaniuk-Kuśmierzak, zastępczyni prezydenta odpowiedzialna m.in. za kulturę w mieście oraz Michał Karapuda, dyrektor Wydziału Kultury.

– To spotkanie jest okazją do tego, by powiedzieć „wielkie dziękuję" całemu środowisku kultury, ponieważ ten trudny egzamin zdaliśmy wszyscy perfekcyjnie – mówiła Stepaniuk-Kuśmierzak. Podkreśliła też, że trudne momenty, które przyniosła pandemia, udało się pokonać dzięki wielkiej pracy, determinacji i kreatywności. Ale też i odwadze.

– Mówię o niej nieprzypadkowo, bo był to czas, który wymagał wzięcia na siebie ogromnej odpowiedzialności, by z jednej strony zapewnić ofertę kulturalną, a z drugiej w sposób maksymalny zadbać o bezpieczeństwo zarówno twórców, jak i odbiorców. Dzięki państwa ciężkiej pracy ten kontakt z widzem nie został utracony – dodawała.

Róbmy swoje, może to coś da

Tradycyjnie już postanowiliśmy przyznać trzy nagrody – główną, o której zdecydowała redakcja, wyróżnienie czytelników oraz nagrodę specjalną. Motywem przewodnim tegorocznej gali była piosenka „Róbmy swoje" Wojciecha Młynarskiego.

Za najważniejsze wydarzenie kulturalne 2019/2020 roku kapituła „Gazety Wyborczej" uznała spektakl „Kowboje", w którym twórcy – Anna Smolar i Michał Buszewicz podjęli się próby przeniesienia pokoju nauczycielskiego w świat Dzikiego Zachodu. Premiera odbyła się w kwietniu 2019 roku w Teatrze Osterwy. Inspiracją do powstania przedstawienia były spotkania przeprowadzone z lubelskimi nauczycielami. Podczas czterech sesji wywiadów – warsztatów uczestnicy opowiadali o poczuciu misji, trudnościach, sukcesach towarzyszących wykonywaniu tego zawodu.

– Każdy z nas pamięta niedzielny wieczór, kiedy uświadamialiśmy sobie, że rano trzeba wrócić do szkoły. Towarzyszyło nam wtedy silne poczucie, że znów trzeba się ścigać i rywalizować, by spełnić jakieś oczekiwania, nie wiadomo nawet czyje. I tak, jak uczeń odkrywa, że musi wpasować się w pewne mechanizmy, tak chcemy pokazać grupę nauczycieli postawionych w sytuacji, której nie wybrali – tłumaczyła Anna Smolar przed premierą spektaklu. W imieniu twórców spektaklu statuetkę odebrali grający w nim aktorzy – Jolanta Rychłowska oraz Daniel Dobosz. – To wyróżnienie jest dla mnie dowodem, że teatr to miejsce, gdzie można podejmować ważne tematy, dyskutować, spierać się i żyć pulsem życia społecznego. To nie jest skansen tylko miejsce, gdzie można razem przebywać i zadawać trudne pytania – dodawała.

Dobosz podziękował z kolei byłej dyrektorce teatru Dorocie Ignatjew. – To jej bardzo duża zasługa, że tutaj jesteśmy i mamy tę nagrodę w ręku. Dorota Ignatjew obrała taki kierunek zarządzania teatrem i sprowadziła do Lublina takich a nie innych twórców, m.in. Anię Smolar. Warto o tym pamiętać – tłumaczył aktor.

Laureaci plebiscytu Wydarzenie Kultury Strzały 2019/20 na scenie Teatru Starego w LublinieLaureaci plebiscytu Wydarzenie Kultury Strzały 2019/20 na scenie Teatru Starego w Lublinie Fot. Jakub Orzechowski / Agencja Gazeta

Siła, z którą nie sposób walczyć

Nagroda czytelników (53 proc. wszystkich głosów) trafiła w tym roku do organizatorów Innych Brzmień – festiwalu, który udało się zorganizować we wrześniu mimo panującej pandemii i obowiązujących z jej powodu obostrzeń. Docenili oni fakt, że kiedy na całym świecie odwoływano największe letnie imprezy (taki los spotkał w ubiegłym roku m.in. brytyjskie Glastonbury, duńskie Roskilde i polskiego Open’era), w Lublinie podjęto nierówną walkę i spróbowano urządzić festiwalowe lato po swojemu.

Najtrudniejsze zadanie stanęło przed organizatorami Innych Brzmień, bo w świecie zamkniętych granic i obowiązkowych kwarantann zorganizowanie międzynarodowej imprezy graniczyło niemal z cudem. Ale cuda się zdarzają i choć Inne Brzmienia nabrały zupełnie innego charakteru i były mocno kameralne, obroniły się niezwykłą atmosferą i poziomem artystów, którym udało się dotrzeć do Lublina. Dyrektorzy Innych Brzmień, Agnieszka Wojciechowska i Rafał Chwała, zadedykowali tę nagrodę festiwalowej publiczności. – Najłatwiej byłoby wszystko odwołać i wielu organizatorów zdecydowało się na taki właśnie krok. Nas motywowała jednak potrzeba obcowania z muzyką oraz pamięć o naszej publiczności, która przez cały czas dawała nam sygnały, że potrzebuje takiego wydarzenia. To była siła, z którą nie sposób było walczyć – wspominała Wojciechowska.

Chwała podkreślał, że 2020 rok przeformatował wszystko, co udało się zbudować przez lata. – Takich wyzwań współczesny świat wcześniej nie znał. Kryzys dotknął branżę muzyczną, festiwalową, artystów, ale także firmy techniczne i nas organizatorów imprez. Musieliśmy, ale i chcieliśmy się w tym odnaleźć, stąd też taka a nie inna decyzja o festiwalu w 2020 roku – bardziej kameralnym, ale w naszym odczuciu łączącym i dającym światełko w tunelu ku lepszym czasom – zauważał.

Przypomnijmy, że ubiegłoroczne Inne Brzmienia przesunięto z czerwca na wrzesień. Choć były darmowe, obowiązywały bezpłatne wejściówki. Jedną z gwiazd była Barbara Morgenstern, czołowa artystka niemieckiej sceny elektronicznej. Wydarzeniem był też występ polskiego EABS, jednego z najciekawszych zespołów jazzowych młodego pokolenia. Ponadto w Lublinie zagrali m.in. Nubiyan Twist, Bielizna, Tymon Tymański oraz polscy artyści związani z kultowym polskim wydawnictwem Antena Krzyku.

Wiadomo też, że festiwal uda się zorganizować także i w tym roku. Pod koniec czerwca – znów w reżimie sanitarnym, ale i z limitami dla niezaszczepionych – posłuchamy w Lublinie niemieckich duetów Mouse on Mars i Tarwater oraz dużej reprezentacji polskich muzyków.

Za wyjątkowe debaty w „ciekawych czasach"

Tradycyjnie już podczas gali redakcja przyznała nagrodę specjalną. Tym razem wyróżniliśmy portal ohistorie.eu za wyjątkowe debaty w „ciekawych czasach". Laudację odczytała Małgorzata Domagała, dziennikarka „GW". Zaznaczyła, że powinniśmy być dumni z lubelskich badaczy, którzy potrafią bronić starej uniwersyteckiej zasady, iż nauka jest wartością samą w sobie. W ciągu niespełna trzech lat powstało w Lublinie ważne miejsce ogólnopolskiej debaty o historii. Portal ohistorie.eu opublikował ponad 80 tekstów. Co więcej, dla miłośników historii stał się ważnym adresem. I to nie tylko internetowym, bo do czasu wybuchu pandemii we współpracy z Ośrodkiem Brama Grodzka – Teatr NN zorganizowano 12 otwartych dla publiczności spotkań.

– Jest nam niezmiernie miło odbierać tak zacną nagrodę. Dziękuję serdecznie kapitule konkursowej za dostrzeżenie tego, co robimy. Chciałbym też podziękować redakcji, z którą tworzymy ten portal, za zaangażowanie, ciężką pracę i za efekt, który możecie państwo podziwiać – mówił ze sceny dr Sławomir Poleszak, redaktor naczelny ohistorii. – To, że tutaj jesteśmy, to chyba dlatego, że – jak śpiewa Wojciech Młynarski – dobrze robimy swoje – dodawał. Razem z Poleszakiem, nagrodę odebrali dr Małgorzata Choma-Jusińska – z-ca redaktora naczelnego oraz redaktor dr hab. Piotr Witek.

Wszyscy laureaci otrzymali od nas statuetkę Strzały zaprojektowaną przez częstochowskiego artystę Mariusza Chrząstka. Symbolizuje ona „celne" wydarzenia kulturalne, jakimi żyje lubelska kultura.

Partnerem plebiscytu „Wydarzenie Kultury – Strzały 2019-2020" było Miasto Lublin. Mecenas kultury: Aliplast Sp. z o.o.

Paweł Krysiak, redaktor naczelny „Gazety Wyborczej" w Lublinie:

Laudacja dla spektaklu „Kowboje"

Spektakl 'Kowboje'. Scena w pokoju nauczycielskimSpektakl 'Kowboje'. Scena w pokoju nauczycielskim Fot. Natalia Kabanow

Kapituła konkursu uznała, że w minionych dwóch latach najważniejszym i najciekawszym głosem w debacie o kondycji Polaków był wystawiony w Teatrze Osterwy spektakl „Kowboje". Dziki Zachód jest w przedstawieniu metaforą polskiej szkoły. A to właśnie szkoła odzwierciedla nasze kryzysy, z którymi zmagamy się w firmach, urzędach, w domach.

W centrum spektaklu jest pokój nauczycielski. Od niego, bowiem, od panujących tam relacji, od systemu wartości i strategii przetrwania, które są w głowach nauczycieli, zależy nasza przyszłość. Nikt wcześniej w teatrze tak głęboko nie opisał systemu oświaty. Nikt wcześniej tak wnikliwie nie przyjrzał się kondycji tego najważniejszego zawodu. Dlaczego nauczyciele nie potrafią zbudować w szkole wspólnoty, dlaczego rodzice nie rozumieją szkoły, dlaczego uczniowie czują się jak schwytane na lasso mustangi, które trzeba nieustannie ujeżdżać? Te pytania można zastąpić jednym stwierdzeniem: szkoła jest więzieniem.

Dramat Michała Buszewicza, wyreżyserowany przez Annę Smolar i fantastycznie zagrany przez zespół aktorski lubelskiego Teatru Osterwy – naszym zdaniem – wypełnia wielkie marzenie Zygmunta Hübnera o teatrze, który się wtrąca do życia społecznego. O teatrze, który wyczuwa tętno życia i rozpoznaje główne problemy.

Naszym problemem jest niezakończony, rozbabrany, proces modernizacji, który najboleśniej przejawia się w kryzysie pracy. Ludzką pracę obudowaliśmy systemami przemocy, które zabijają rozwój i wspólnotowe relacje, promują natomiast działania pozorne, które mają zadowolić przełożonych.

Choroba polskiej pracy i nieumiejętność tworzenia w tej przestrzeni wspólnoty – to wielki temat spektaklu „Kowboje". Twórcom chcę podziękować za to, że stworzyli dzieło zaangażowane, w pozytywnym tego słowa znaczeniu, dzieło zanurzone w rzeczywistości, które inspiruje do buntu i reform.

Wydarzenie KulturyWydarzenie Kultury archiwum

Czytaj ten tekst i setki innych dzięki prenumeracie

Wybierz prenumeratę, by czytać to, co Cię ciekawi

Wyborcza.pl to zawsze sprawdzone informacje, szczere wywiady, zaskakujące reportaże i porady ekspertów w sprawach, którymi żyjemy na co dzień. Do tego magazyny o książkach, historii i teksty z mediów europejskich. Zrezygnować możesz w każdej chwili.